Γράφει για το PAPER KITTENS η Στεφανία Τουφεξή, Κοινωνική Λειτουργός Msc
Αν έχεις μικρό παιδί και χαζεύεις παιδικά βιβλία, είναι πολύ πιθανό να έχεις αναρωτηθεί:
«Μα αφού δεν διαβάζει ακόμα… τι σημασία έχει το βιβλίο;»
«Να πάρουμε κάτι εκπαιδευτικό ή απλώς κάτι ευχάριστο;»
«Κι αν το βαρεθεί σε δύο μέρες;»
Η αλήθεια είναι πως στις μικρές ηλικίες το βιβλίο δεν αφορά το διάβασμα όπως το ξέρουμε εμείς. Δεν έχει να κάνει με το αν το παιδί “καταλαβαίνει” την ιστορία ή αν θυμάται τι έγινε στο τέλος. Έχει να κάνει με τη σχέση που χτίζει με το βιβλίο, με τη φωνή σου, με τον χρόνο που περνάτε μαζί και με το συναίσθημα που του αφήνει η ιστορία.
Ας δούμε λοιπόν τι έχει πραγματικά σημασία πριν από τα έξι, χωρίς άγχος και χωρίς «πρέπει».
Στα πρώτα χρόνια, από τη γέννηση μέχρι περίπου τα δύο, το βιβλίο λειτουργεί κυρίως ως αντικείμενο και ως εμπειρία. Το παιδί δεν ακολουθεί μια ιστορία με αρχή, μέση και τέλος· εξερευνά. Αγγίζει τις σελίδες, τις γυρίζει, τις δαγκώνει, τις ανοίγει ανάποδα. Γι’ αυτό σε αυτές τις ηλικίες ταιριάζουν βιβλία με σκληρές σελίδες, έντονες εικόνες, καθαρά σχήματα, υφές ή μικρά παραθυράκια. Το κείμενο μπορεί να είναι ελάχιστο ή και να λείπει τελείως. Ο στόχος δεν είναι να «καταλάβει» την ιστορία, αλλά να συνδέσει το βιβλίο με κάτι ευχάριστο και οικείο.
Γύρω στα δύο (2) και μετά αρχίζει να εμφανίζεται κάτι μαγικό: η επανάληψη. Το ίδιο βιβλίο ξανά και ξανά. Και ξανά. Το παιδί απολαμβάνει τις γνωστές λέξεις, τις ίδιες εικόνες, την προβλεψιμότητα. Σε αυτή τη φάση βοηθούν βιβλία με πολύ απλό κείμενο, καθημερινές λέξεις και εικόνες που σχεδόν αφηγούνται μόνες τους την ιστορία. Το παιδί δείχνει, ονομάζει, συμπληρώνει λέξεις και φράσεις. Αν ζητάει ακριβώς το ίδιο βιβλίο κάθε βράδυ, δεν σημαίνει ότι «κολλάει» — σημαίνει ότι χτίζει λεξιλόγιο και, κυρίως, αίσθηση ασφάλειας.
Μετά τα τρία (3), το παιδί αρχίζει να καταλαβαίνει τις ιστορίες πιο ολοκληρωμένα και να ταυτίζεται με τους ήρωες. Εδώ το βιβλίο γίνεται κάτι παραπάνω από εικόνες και λέξεις. Μπορεί να μιλήσει για φόβους, θυμό, φιλία, ύπνο ή αποχωρισμό, μέσα από απλές, ολοκληρωμένες ιστορίες με καθαρή πλοκή. Δεν χρειάζεται το μήνυμα να είναι «διδακτικό». Όταν η ιστορία είναι καλή, το νόημα προκύπτει από μόνο του και ανοίγει τον δρόμο για συζήτηση και κατανόηση συναισθημάτων.
Γύρω στα τέσσερα (4), τα παιδιά αρχίζουν να κάνουν ερωτήσεις, να σχολιάζουν και να διακόπτουν την ανάγνωση. Και αυτό είναι υπέροχο. Τα βιβλία αυτής της ηλικίας συχνά έχουν πιο πλούσιες ιστορίες, φανταστικούς κόσμους και πολλές λεπτομέρειες στις εικόνες. Το παιδί προβλέπει τι θα γίνει μετά, θυμάται προηγούμενες αναγνώσεις και μπαίνει πραγματικά μέσα στην ιστορία. Εδώ καλλιεργείται η αγάπη για τις ιστορίες και τη φαντασία.
Στα πέντε (5) και μετά, χωρίς να μιλάμε ακόμα για αυτόνομη ανάγνωση, το παιδί αρχίζει να προσέχει γράμματα και λέξεις και συχνά θέλει να «διαβάσει» μόνο του. Βοηθούν βιβλία με λίγο περισσότερο κείμενο, μεγαλύτερη γραμματοσειρά και σαφή σχέση ανάμεσα στην εικόνα και το κείμενο. Το ζητούμενο όμως δεν είναι να μάθει να διαβάζει νωρίτερα, αλλά να θέλει να διαβάσει.
Και ίσως το πιο σημαντικό για τους γονείς είναι αυτό: κάτω των 6 δεν υπάρχει «σωστό επίπεδο», ούτε «μπροστά» και «πίσω». Υπάρχει μόνο το παιδί και η σχέση του με το βιβλίο. Αν ζητά το ίδιο βιβλίο ξανά και ξανά, αν γελάει, ρωτάει, δείχνει εικόνες και κάθεται δίπλα σου για να διαβάσετε μαζί, τότε το βιβλίο κάνει ακριβώς τη δουλειά του.
Αν θέλεις να κρατήσεις μόνο μία σκέψη, κράτα αυτή:
Στις μικρές ηλικίες, το βιβλίο δεν μαθαίνει στο παιδί να διαβάζει. Του μαθαίνει να αγαπά τις ιστορίες.
Και αυτή η αγάπη είναι το πιο γερό θεμέλιο για όλα όσα θα έρθουν μετά. ❤️📚
